ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
2258
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
كتاب « فهرست كتب خطى كتابخانه عمومى معارف : 164 » نوشته ، و از آنها چنين برآيد كه : وى در اين سال متولد شده و پس از تحصيلات طبيب مخصوص مظفر الدّين شاه گرديد ، و در مدرسهء دار الفنون بتعليم طب پرداخت و لقب اعلم الدوله يافت و بجاى دكتر ابراهيم حكيم الملك طبيب مخصوص وى گرديد ، و در تهران شهرت و اهميتى بهم رسانيد ، تا در اواخر عمر خود بواسطهء انتحار يكى از پسران رشيدش افكارى گوناگون در او پيدا شد و معتقد بتسخير ارواح گرديده و در تهران برياست يا عضويت « انجمن معرفة الروح تجربتى ايران » برقرار شد و برخى از حكايات تأليفاتش روى اين افكار ده بيست سال آخر عمرش بيان شده ، و او را تأليفات چندى است : اول كتاب « تحفهء نوروزى » . دويم « ترجمهء درسهاى كلينيك » - يعنى معالجهء مرضى در بستر - تأليف دكتر آلبو فرانسهئى معلم طب دار الفنون در عهد ناصر الدين شاه . سيم « ترجمهء كتاب جراحى » دكتر مرقوم . چهارم كتاب « تشريح » . پنجم كتاب « خردنامه جاويدان » در حكايات و قصص . ششم كتاب « صد و پنجاه مقاله يادگار عصر جديد » كه آنها را در « مجلهء عصر جديد » كه در تحت مديريت برادر كوچكش عبد الحميد خان متين السلطنه ( 1296 ) منتشر مىشد نوشته و پس از كشته شدن وى آنها را جمع و تدوين نمود و در ص 2 آن - چنانكه در « مجله يادگار » گفته - نسب خود را تا مختار بن ابو عبيدهء ثقفى ذكر كرده كه در مجله آن را نياورده لكن در « تاريخ جرائد و مجلات ايران 3 : 155 » آن را نقل كرده و ما در صدر عنوان از آن نقل كرديم . هفتم كتاب « فلسفه جديده » . هشتم كتاب « فوائد لغت فرانسه » . نهم كتاب « فوائد النصائح » . دهم كتاب « كليد زندگى » . يازدهم كتاب « مقالات گوناگون » در وقايع تاريخى قاجاريه . دوازدهم كتاب « هزار و يك حكايت » . سيزدهم كتاب « هزار و يك نصيحت » . چهاردهم كتاب « هفتاد و يك مقاله معرفة الروح » كه مربوط بانجمن مرقوم است . و او در صبح روز دوشنبه سيم ماه ربيع الآخر سنه 1363 هزار و سيصد و شصت و سه - مطابق 7 فروردينماه باستانى « 1 » - در تهران وفات كرد .
--> ( 1 ) مقصود سال 1323 شمسى است و در « تاريخ رجال ايران » تأليف بامداد باشتباه ( 1303 ) بحروف چاپ شده . بامداد تاريخ تولد صاحب عنوان را ننوشته لكن سن او را بهنگام فوت ( حدود نود سال ) دانسته است . براى آگاهى بيشتر از احوال ثقفى رجوع شود بتاريخ بامداد و « مؤلفين كتب چاپى » مرحوم مشار . م . عفى عنه .